Trên người 

Virút VNNB là nguyên nhân gây viêm não phổ biến nhất ở các nước châu Á, bệnh trở thành vấn đề lo ngại đối với sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là ở vùng Đông Nam Á và Tây Thái Bình Dương. Ước tính, hàng năm trên thế giới có khoảng 68.000 ca bệnh và có khoảng từ 13.600- 20.400 trường hợp tử vong [WHO, 2019]. Bệnh phổ biến ở trẻ em dưới 14 tuổi (Thongcharoen, 1985). Bệnh gây viêm não, tiểu não và tủy sống. Bệnh nhân có triệu chứng sốt, nhức đầu, cứng gáy, thay đổi cảm giác, ói mửa, mắt mờ, mất ngủ hoặc ngủ li bì. Tỷ lệ chết khoảng 10-30%, đáng lo ngại là có đến 50% bệnh nhân khỏi bệnh mắc di chứng thần kinh (Akira, 1988).  Hiện tượng sẩy thai cũng được ghi nhận trên phụ nữ mang thai (Chaturvedi et al., 1980).

Ngựa mắc bệnh có triệu chứng viêm não, vật sốt, cử động khó khăn, bỏ ăn, lờ đờ, nghiến răng, niêm mạc đỏ ửng hoặc vàng, xuất huyết điểm, có triệu chứng thần kinh như mất điều hòa, loạng choạng, cổ cứng tạm thời và bại liệt. Trong trường hợp nặng, ngựa có triệu chứng điên loạn, mù, đổ mồ hôi, run cơ, ngã quỵ, tỷ lệ chết có thể lên đến 73% (Silva et al., 2011).

Trâu, bò và nhiều loài động vật cũng có thể bị nhiễm virút VNNB và có đáp ứng kháng thể nhưng không có dấu hiệu lâm sàng.

Heo được coi là loài động vật cảm nhiễm cao nhất và là ký chủ khuếch đại virus, heo con mắc bệnh với triệu chứng thần kinh do viêm não, bệnh nặng có thể chết. Ở các nước Đông Nam Á, virus VNNB là nguyên nhân quan trọng gây rối loạn sinh sản như sẩy thai, lứa đẻ ít con nhiều thai nhũn và thai chết, và hiện tượng vô sinh trên heo đực, đặc biệt trong mùa mưa, khi mật độ muỗi tăng cao. 

Trong tự nhiên, virút được duy trì và lây truyền qua chu trình bao gồm: nhân tố trung gian muỗi (chủ yếu là giống Culex), chim và động vật hữu nhũ. Sự tồn tại của virút chủ yếu nhờ vào những động vật mà sự nhiễm trùng không có biểu hiện triệu chứng lâm sàng.

 Heo được xem là động vật cảm nhiễm cao nhất, kế đến là chim. Một số động vật khác như trâu, bò, cừu, dê, khỉ cũng cảm nhiễm với virút VNNB nhưng với mức độ thấp. Heo và chim được xem là nguồn chứa virút quan trọng để truyền cho muỗi. 

Ở người và ngựa, khi nhiễm virus có thể có triệu chứng hoặc không, nhưng khi bệnh diễn biến với triệu chứng nặng thì có thể chết. Tuy nhiên, nồng độ virút huyết ở người và ngựa không đủ cung cấp cho muỗi để tiếp tục gây nhiễm. Do đó, người và ngựa được xem là ký chủ tử vong cuối cùng trong chu trình truyền bệnh (Barrett, 2008). 

Trâu bò cũng có thể bị nhiễm virút VNNB và có đáp ứng kháng thể nhưng không có dấu hiệu lâm sàng nhiễm trùng huyết. Kết quả nghiên cứu huyết thanh học của bệnh trên nhiều loài gia súc ở Mã Lai cho thấy tỷ lệ nhiễm virút cao nhất được ghi nhận ở heo (88,1%), kế đến là trâu (45,0%), bò (42,0%), cừu (17,9%) và dê (13,8%) (Oda, 1996). Ở Việt Nam kết quả khảo sát huyết thanh trên nhiều loài vật nuôi và động vật hoang cho thấy tỷ lệ dương tính cao nhất được ghi nhận trên heo (90, 0%), rắn và dê với cùng tỷ lệ là 61,0%, kế đến là cò trắng (58,06%), bò (49,0%), trâu (41,94%), vịt (37,61%), và còng cọc, không phát hiện kháng thể kháng virus VNNB trên gà (Hồ Thị Việt Thu, 2008).

Ngoài ra, virút VNNB cũng được phân lập từ rắn, dơi, chuột và virút cũng được chứng minh có thể tồn tại trong cơ thể của 2 loài thằn lằn (Takydromus tadydromoides và Eumeces latisculatus) trong kỳ ngủ đông (Doi, 1983). Vai trò của những ký chủ này trong sự duy trì nguồn bệnh trong tự nhiên vẫn chưa được biết.

 

Trong những năm gần đây bệnh được đã được khống chế ở Nhật Bản, Triều Tiên do điều kiện kinh tế xã hội phát triển như sự gia tăng đô thị hoá, giảm diện tích lúa canh tác, cải tiến trong chăn nuôi heo, đặc biệt là tiêm phòng vaccine. Tuy nhiên, bệnh vẫn còn là vấn đề đáng quan tâm đối với các nước Á Châu còn lại. Nước ta, do đặc điểm nền kinh tế sản xuất nông nghiệp là chủ yếu với nghề truyền thống là chăn nuôi heo kết hợp với canh tác lúa nước và điều kiện khí hậu nhiệt đới ẩm là điều kiện lý tưởng cho sự sinh sản của muỗi cũng như việc duy trì số lượng lớn virút trong tự nhiên từ năm này sang năm khác, thuận lợi cho việc truyền bệnh cho người và gia súc. Do đó, bệnh vẫn còn là mối đe dọa đến sức khỏe đàn heo cũng như là vấn đề đáng quan tâm của sức khỏe cộng đồng.