Bệnh lở mồm long móng (LMLM) được Tổ chức Thú y Thế giới OIE (World Organisation for Animal Health) coi là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm nhất trong tất cả những bệnh truyền nhiễm ở gia súc nói chung và ở heo nói riêng. Sự nguy hiểm của bệnh LMLM là do khả năng lây lan rất nhanh và phát tán rộng qua không khí. Vi-rút có thể phát tán qua không khí với bán kính hàng km, do đó khi bệnh bùng phát thiệt hại là rất lớn cho người chăn nuôi. Ngoài ra bệnh LMLM còn là bệnh phải công bố dịch quốc tế, như vậy khi bệnh xảy ra sẽ ảnh hưởng đến giao lưu thương mại quốc tế về động vật, thịt động vật.

Bệnh Lở mồm long móng trên gia súc là bệnh truyền nhiễm do vi-rút gây ra, lây nhiễm cao ở động vật móng guốc chẵn như: trâu, bò, heo, dê, cừu,... Vi-rút LMLM gồm 7 type huyết thanh khác nhau: Type A, O, C, Asia 1, SAT 1, SAT 2 và SAT 3, với gần 70 phân type. Đây là vi-rút RNA có khả năng biến dị rất nhanh.

Các chủng gây bệnh phổ biến hiện nay chủ yếu thuộc type O, A và Asia 1. Tuy nhiên, vào tháng 3 năm 2026, Trung Quốc đã ghi nhận một đợt bùng phát bệnh lở mồm long móng trên bò, trong đó chủng phân lập được là SAT 1. Đây là chủng có độc lực cao và tốc độ lây lan nhanh. Đáng lưu ý, không có miễn dịch chéo giữa các type huyết thanh, nghĩa là vắc-xin được sản xuất từ một type không có khả năng bảo hộ đối với các type khác.

 

Bệnh lây lan nhanh qua đường tiếp xúc trực tiếp giữa động vật khoẻ với động vật bệnh như nước bọt, dịch mụn nước; các sản phẩm từ động vật, thức ăn, nước uống, không khí, chất thải, dụng cụ, phương tiện vận chuyển có mang mầm bệnh. Bệnh lây lan từ vùng này sang vùng khác, tỉnh này sang tỉnh khác, nước này sang nước khác theo nhiều con đường như: Vận chuyển động vật, sản phẩm từ động vật ở dạng tươi sống (kể cả thịt ướp đông, da, xương, sừng, móng, sữa, lông,...). Heo là nguồn phát tán mạnh do lượng bài thải vi-rút rất nhiều.

Vi-rút LMLM type SAT 1 chủ yếu lưu hành ở châu Phi, đường truyền lây giống các type khác. Ổ chứa chính là trâu rừng châu Phi – mang vi-rút lâu dài nhưng ít biểu hiện bệnh. Tại Việt Nam, chưa ghi nhận xuất hiện vi-rút LMLM type SAT 1.

 

Thời gian ủ bệnh từ 2-7 ngày. Sốt cao trên 40°C, giảm ăn hoặc bỏ ăn, ủ rũ, con vật hay nằm, chân đau không đứng vững, đi khập khiểng. Giai đoạn đầu của bệnh, vật nuôi đứng hay nhấc chân lên rồi đổi chân do bị đau, nhưng khi bị nặng thì con vật không đứng được và thường nằm. Chảy nhiều nước dãi có bọt trắng như bọt xà phòng. Các mụn đỏ xuất hiện ở niêm mạc miệng, lưỡi, lợi răng, trong mũi, lở loét và có nhiều màu sắc khác nhau như đỏ, vàng, xám.

Các mụn loét cũng xuất hiện ở quanh chỗ da tiếp giáp với móng chân, có thể làm long móng chân, vật nuôi đi lại khó khăn. Mụn loét cũng xuất hiện ở núm vú trên các vật nuôi cho sữa làm cho vú nứt nẻ, chảy dịch, con mẹ không cho con bú vì rất đau. Có thể gây sẩy thai ở thú mang thai.

 

Bệnh tích đặc trưng của LMLM các mụn nước riêng lẻ hoặc tập trung thành đám, tiến triển ở các giai đoạn khác nhau. Ban đầu hình thành mụn nước, sau khi vỡ để lại vết đỏ rớm máu, trên có phủ fibrin màu xám. Thể huỷ diệt có những biến đổi ở vân, cơ tim biến chất, mềm, dễ nát, có vết xám, trắng nhạt hay vàng nhạt (cơ tim hoại tử vằn da hổ), có thể gây viêm gan, thận và biến đổi ở lách sưng, màu đen. Heo con non có thể bị chết đột ngột do viêm cơ tim.

 

Chẩn đoán chính xác bệnh lở mồm long móng là việc làm rất cần thiết. Để chẩn đoán phân biệt các bệnh mụn nước cần thực hiện các xét nghiệm phòng thí nghiệm bằng một trong các phương pháp như phân lập, nuôi cấy, PCR và điện di, RT-qPCR.

Các loại mẫu được khuyến nghị dùng để xét nghiệm kiểm tra sự có mặt của vi-rút LMLM: Chất lỏng các mụn nước, biểu mô từ các mụn nước chưa vỡ hoặc mới vỡ, dịch tiết mũi – miệng, dịch thực quản – hầu họng, máu,... 

- Khi chưa có dịch LMLM xảy ra: Thực hiện quy trình chăn nuôi theo an toàn sinh học, mua con giống khỏe mạnh, biết rõ nguồn gốc từ vùng không có dịch bệnh LMLM, chuồng trại phải đảm bảo vệ sinh thú y, thường xuyên quét dọn sạch sẽ, định kỳ tiêu độc, khử trùng hàng ngày. Kết hợp chăm sóc nuôi dưỡng tốt, khẩu phần thức ăn gia súc phải đầy đủ thành phần dinh dưỡng cần thiết cho từng giai đoạn phát triển của gia súc. Tuân thủ nghiêm ngặt quy trình tiêm phòng vắc-xin các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm cho gia súc, trong đó có bệnh LMLM.

- Khi phát hiện gia súc của gia đình mắc bệnh người chăn nuôi cần thực hiện: